Αρχαιολογικό Μουσείο Κύθνου: Για πρώτη φορά στεγάζεται η πολιτισμική ταυτότητα του νησιού

vcv
sds
dsds
sdsd
fdfdf
fdfd

Η δημιουργία του Αρχαιολογικού Μουσείου Κύθνου, που εντάχθηκε στο Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Νοτίου Αιγαίου 2014-2020 το καλοκαίρι του 2016 και βρίσκεται πια στη φάση της υλοποίησης, είναι ένα έργο το οποίο αναμένεται να προσφέρει πολλαπλά οφέλη στο νησί, που τα τελευταία χρόνια βρίσκεται σε σταθερή τουριστική ανάπτυξη. Για πρώτη φορά στα χρονικά της Κύθνου η πολιτιστική της κληρονομιά αποκτά στέγη σε ένα σύγχρονο μουσείο και γίνεται προσβάσιμη σε κάθε μελετητή και επισκέπτη. Το Αρχαιολογικό Μουσείο θα στεγαστεί στο κτίριο του Παλαιού Δημοτικού Σχολείου, ένα αναξιοποίητο νεοκλασικό κτίριο, στο οποίο θα γίνει η μόνιμη έκθεση των πλούσιων αρχαιολογικών ευρημάτων, που ήρθαν στο φως από το 2002 μέχρι σήμερα.

Ένα έργο με πολλαπλή σημασία

Το έργο εντάχθηκε στο Πρόγραμμα με προϋπολογισμό 750 χιλ. ευρώ με συγχρηματοδότηση από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης και υλοποιείται από την Εφορία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων. Προβλέπεται να ολοκληρωθεί μέσα στο πρώτο εξάμηνο του 2019, φτάνοντας σε έναν διπλό στόχο: να αποκτήσει το νησί το αρχαιολογικό του μουσείο, αλλά και να αποκατασταθεί ένα αξιόλογο νεοκλασικό κτίριο. Το μουσείο δεν θα αποτελέσει μόνο πόλο έλξης για τους επισκέπτες, αλλά θα λειτουργεί και σαν ένα ενεργό πολιτιστικό και κοινωνικό κύτταρο του νησιού, σε αμφίδρομη σχέση με την τοπική κοινωνία. Πρόκειται, άλλωστε, για ένα νησί με δυνατότητες εξέλιξης, που θα ενισχυθούν από τη σύνδεση της ιστορίας του με τη σύγχρονη πραγματικότητα, δημιουργώντας εφαλτήρια τοπικής ανάπτυξης και αναβάθμιση της ποιότητας ζωής του μόνιμου πληθυσμού. 

Πλούσιο αρχαιολογικό ενδιαφέρον

Η Κύθνος κατοικήθηκε από τους προϊστορικούς χρόνους. Υπάρχουν ευρήματα κυκλικών κατασκευών της ύστερης Μεσολιθικής περιόδου (8.500-6.500 π.Χ.), δείγμα ότι ίσως ήταν η παλαιότερη εγκατάσταση των Κυκλάδων. Επίσης, έχουν ανακαλυφθεί κατασκευές, που ερμηνεύτηκαν ως κλίβανοι πρώιμης μεταλλουργίας της Πρωτοκυκλαδικής ΙΙ περιόδου (3ηχιλιετία π.Χ.) με βασικό μέταλλο τον χαλκό, ενώ έγινε φανερό ότι, ανάμεσα στον 10οκαι 6οαιώνα π.Χ., στο νησί γινόταν επεξεργασία χρυσού κι άλλων πολύτιμων μετάλλων. Σημάδι του μακραίωνου παρελθόντος της είναι, ακόμα, το μεσαιωνικό Κάστρο της Ωριάς στα βόρεια του νησιού, που μαρτυρά, ότι πιθανώς εκεί ήταν η πρωτεύουσα της Κύθνου στα Βυζαντινά χρόνια και επί Λατινοκρατίας, ενώ απομεινάρια μιας αρχαϊκής οχυρωμένης ακρόπολης στα δυτικά δείχνουν, ότι κατοικήθηκε κατά τους πρώιμους ιστορικούς χρόνους. Επιπλέον, σώζονται υδραγωγείο και δεξαμενές νερού, δημόσια εμπορικά κτίσματα και λατρευτικοί χώροι, ειδώλια και επιγραφές, βωμοί, καθώς και ασύλητοι ναοί των αρχαϊκών, κλασικών και ελληνιστικών χρόνων, άθικτοι ως προς τον άφθονο αριθμό κοσμημάτων κι άλλων πολύτιμων αφιερωμάτων. Τέλος, υποβρύχιες έρευνες και ανασκαφές, που γίνονται από το 2005, έφεραν στο φως την αρχαία λιμενολεκάνη και θεμέλια παράκτιων τειχών.

Παρά τα πλούσια αρχαιολογικά ευρήματα και τη θέση του νησιού ως ενός από τους σημαντικότερους θαλάσσιους δρόμους της Ανατολικής Μεσογείου, μέχρι σήμερα, δεν υπήρξε ένας μουσειακός χώρος, ικανός να προστατέψει και να αναδείξει την ιστορία του. Η πανεπιστημιακή ανασκαφή ξεκίνησε το 2002 και μέχρι την κατασκευή του Μουσείου τα ευρήματα ήταν στοιβαγμένα σε κιβώτια. 

Ήταν εύλογη, λοιπόν, η ανάγκη για τη δημιουργία του χώρου φιλοξενίας τους, ώστε το νησί να μπορέσει να προβάλει την πολιτιστική κληρονομιά του και να την επικοινωνήσει στον ολοένα αυξανόμενο αριθμό των επισκεπτών της. 

Σε νεοκλασικό κτίριο

H ίδρυση Μουσείου ήταν πάγιο αίτημα της τοπικής κοινωνίας εδώ και χρόνια και για τον σκοπό αυτό παραχωρήθηκε από τον Δήμο Κύθνου στο Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού το νεοκλασικό κτίριο του Παλαιού Δημοτικού Σχολείου, που βρίσκεται σε κεντρικό σημείο στη Χώρα. Στο υπόγειο - αποθήκη του κτιρίου στεγάζεται επί του παρόντος η Αρχαιολογική Συλλογή Κύθνου, η οποία δεν είναι επισκέψιμη. Το κτίριο βρίσκεται σε οικόπεδο εμβαδού 376 τ.μ., έχει διαμορφωθεί σε δύο επίπεδα, περιλαμβάνοντας τους απαραίτητους βοηθητικούς χώρους. 

Η μετατροπή του παλαιού νεοκλασικού κτιρίου σε Μουσείο και η αλλαγή χρήσης στοχεύει καταρχάς στην ανάδειξη των ιδιαίτερων αρχιτεκτονικών χαρακτηριστικών του. Στο πλαίσιο αυτό, επιλέγεται σχεδιασμός με βάση το τοπικό - νησιωτικό περιβάλλον και με σκοπό τη χαμηλή ενεργειακή κατανάλωση, αξιοποιώντας, κατά το δυνατόν, ήπιας μορφής πηγές ενέργειας και κάνοντας χρήση υλικών που είναι φιλικά προς το περιβάλλον. Θα γίνει, επίσης, προσπάθεια εξοικονόμησης ενέργειας, με εκμετάλλευση της αρχιτεκτονικής του νεοκλασικού κτιρίου, όπως έχει αυτή ενταχθεί και προσαρμοσθεί στο νησιωτικό περιβάλλον. Τα στοιχεία του κτιρίου, που θα αξιοποιηθούν, είναι το μεγάλο ύψος του εκθεσιακού χώρου, το μεγάλο πάχος των πετρόχτιστων τοίχων, καθώς και τα ανοίγματά του, στοιχεία που συμβάλλουν στον σωστό εξαερισμό και τη βιοκλιματική συμπεριφορά του. Επιπλέον, σε συνεργασία με τη Δημοτική Αρχή θα επιδιωχθεί η οικολογική διαχείριση των στερεών και υγρών αποβλήτων του κτιρίου, ώστε να αποτελέσει σημείο πολιτιστικής και περιβαλλοντικής αναφοράς για την τοπική κοινωνία.

Επί τω έργω

Στο πλαίσιο της μετατροπής του κτιρίου προβλέπεται η επισκευή της στέγης, η καθαίρεση παλαιών και εφαρμογή νέων επιχρισμάτων, ο χρωματισμός του κτιρίου εσωτερικά και εξωτερικά, η επισκευή της μαρμάρινης σκάλας εισόδου, η αντικατάσταση ξύλινων κουφωμάτων, η τοποθέτηση σιδερένιων κιγκλιδωμάτων σε όλα τα παράθυρα για λόγους ασφαλείας, αντικατάσταση του ξύλινου δαπέδου με νέο ξύλινο δάπεδο, η κατασκευή προσθήκης αποθηκών και εργαστηρίου συντήρησης, η διαμόρφωση και διαρρύθμιση εσωτερικών χώρων προς όφελος της εργονομίας του χώρου και της προσβασιμότητας των επισκεπτών, αλλά και η διαμόρφωση του υπαίθριου χώρου ώστε να χρησιμοποιηθεί για την έκθεση των γλυπτών και των αρχιτεκτονικών μελών, που μέχρι σήμερα βρίσκονται στον υπαίθριο χώρο του «Καθολικού», στη Χώρα. Επίσης, θα γίνουν μελέτες στατικότητας, ηλεκτρικής εγκατάστασης φωτισμού, κλιματισμού, συστήματος ασφαλείας και πυρόσβεσης.

Προβλέπεται επίσης η κατασκευή ράμπας για άτομα με κινητικά προβλήματα, η οποία θα έχει σύνδεση με το πεζοδρόμιο, ενώ έχει εξίσου δρομολογηθεί η προμήθεια και η εγκατάσταση αναβατορίου για αμαξίδια ΑμεΑ, παράλληλα με τη σκάλα, η οποία οδηγεί στην αυλή. Εξασφαλίζεται, ακόμη, η προσβασιμότητα των εσωτερικών χώρων με ικανοποιητικά ανοίγματα θυρών, ισόπεδες διαδρομές και κατάλληλα διαμορφωμένο χώρο υγιεινής.

Τα εκθέματα

Η μόνιμη έκθεση του μουσείου θα περιλαμβάνει εκθέματα από τον μεσολιθικό οικισμό του Μαρουλά και από άλλες προϊστορικές θέσεις, από την αρχαία πόλη και τη νεκρόπολη των ιστορικών χρόνων, αλλά και από την «εκτός άστεως» ύπαιθρο χώρα των ιστορικών χρόνων. Επιπλέον, θα εκτεθούν και ευρήματα των Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών χρόνων. Αυτά θα μεταφερθούν από την αποθήκη, όπου βρίσκονται τώρα και θα επιστρέψουν μετά το πέρας της αποκατάστασης του κτιρίου. Παράλληλα, θα γίνουν η συντήρησή των αρχαίων αντικειμένων (κεραμικών, μεταλλικών αντικειμένων, γλυπτών, αρχιτεκτονικών μελών, κ.λπ.) και σχεδιαστικές αποτυπώσεις αντικειμένων και αρχαιολογικών χώρων.

Προκειμένου να υλοποιηθεί αυτή η μόνιμη έκθεση, είναι απαραίτητη η εκπόνηση μουσειογραφικής μελέτης, η σύνταξη τευχών προδιαγραφών και η προμήθεια και εγκατάσταση των μουσειακών προθηκών και των ειδικών κατασκευών. Ακόμα, πρέπει να εγκατασταθεί ειδικός εξοπλισμός έκθεσης (στηρίγματα αντικειμένων από πλεξιγκλάς, πλακάζ, κατασκευή βάθρων κ.λπ.), αλλά και ειδικός φωτισμός για τα αντικείμενα εντός και εκτός προθηκών, ενώ θα διαμορφωθούν αναλόγως και οι χώροι υγιεινής, τα γραφεία διοίκησης, οι αποθήκες και το εργαστήριο συντήρησης.

Επικοινωνιακή πολιτική

Στοχεύοντας σε ένα υποδειγματικό μουσείο με διάθεση διάδρασης με το κοινό του, θα πραγματοποιηθεί παραγωγή εποπτικού υλικού -όπως λεζάντες, επιτοίχια κείμενα, οπτικοακουστικές προβολές, ψηφιακές εφαρμογές, πινακίδες Braille, αλλά και αρχαιολογική τεκμηρίωση - δηλαδή βιβλιογραφική έρευνα και σύνταξη κειμένων για το εποπτικό και πληροφοριακό υλικό - καθώς και φωτογραφική τεκμηρίωση, που θα περιλαμβάνει αναπαραγωγή αρχειακού υλικού, φωτογραφήσεις και αεροφωτογραφήσεις. Επίσης, θα δημιουργηθεί ενημερωτικό υλικό (οδηγός και φυλλάδιο), που θα είναι διαθέσιμο στους επισκέπτες σε έντυπη μορφή, στην ελληνική και την αγγλική γλώσσα, όπως επίσης και σε γραφή Βraille.

Η ενημέρωση του κοινού -τοπικής κοινωνίας και επισκεπτών- θα είναι δυνατή και από την ιστοσελίδα του Δήμου Κύθνου, ενώ θα υπάρχει συνεχής προβολή του Μουσείου μέσα από τον επίσημο ιστότοπο του Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού (κόμβος ΟΔΥΣΣΕΑΣ). Επιπροσθέτως, θα δημιουργηθεί σελίδα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και θα τοποθετηθεί πληροφοριακό υλικό σε διάφορα σημεία του νησιού, καθώς και στα πλοία της γραμμής των Κυκλάδων. Επιπλέον, θα γίνονται ενημερωτικές συναντήσεις και ημερίδες, τόσο στον χώρο του Μουσείου, όσο και σε άλλους δημόσιους χώρους του νησιού, ενώ προβλέπονται ξεναγήσεις από αρχαιολόγους της Υπηρεσίας σε διαφορετικές ομάδες πληθυσμού (π.χ. σε ομάδες ενηλίκων, σε μαθητές σχολείων κ.λπ.) στο χώρο του Μουσείου και σε αρχαιολογικούς χώρους, με αφετηρία εκθέματα του Μουσείου. 

Ζωντανό μουσείο

Ο σχεδιασμός του έργου προβλέπει και τη διοργάνωση εκπαιδευτικών προγραμμάτων, εκδηλώσεων στον χώρο της αυλής, θεματικών ξεναγήσεων κ.ά, ώστε το Μουσείο να αποτελέσει κέντρο πολιτιστικών και εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων για το νησί. Ακόμα, εκδηλώσεις για την προβολή του Μουσείου θα γίνουν και σε συνεργασία με το Δήμο και άλλους τοπικούς φορείς του νησιού (π.χ. πολιτιστικούς συλλόγους).

Έτσι λοιπόν το Μουσείο γίνεται ένας καταλυτικός παράγοντας για την αναβάθμιση της ποιότητας ζωής και η ιστορία της Κύθνου γίνεται ένα ζωντανό κομμάτι της καθημερινότητας του νησιού.

 

Περιοδικό "ΕΠικοινωνία", τεύχος 30 (Μάρτιος 2018)